Poradnia Prawa Żywnościowego
Wadliwe nasiona z Czech
Rolnicy, którzy zdecydowali się na zakup nasion pietruszki korzeniowej czeskiej Firmy MoravoSeed borykają się z ogromnymi stratami finansowymi, ponieważ okazało się, że partie sprzedawane jako nasiona pietruszki korzeniowej zawierały nasiona pietruszki naciowej. Szkody majątkowe oczywiście nie obejmują tylko ceny zakupu, ale wynikają przede wszystkim z wprowadzenia kupujących w błąd co do gatunku uprawianej rośliny. Rolnicy, którzy od lat uprawiali pietruszkę korzeniową nie byli i nie są przygotowani na zbiór i dystrybucję pietruszki naciowej, która wymaga korzystania z innym maszyn. W rzeczywistości ziemia, na której została zasiana nieszczęsna pietruszka nadaje się do zaorania, a plony i zyski z plonów należy uznać za stracone. Straty majątkowe szacuje się na około 50.000 zł. na hektar.
W sprawie pozostało skorzystanie z drogi prawnej przeciwko sprzedawcy nasion. Dodatkowo rolnicy muszą borykać się z widmem kar umownych, czy nawet zerwaniem kontaktów związanych ze zobowiązaniami do dostawy pietruszki korzeniowej swoim kontrahentom. Straty obejmują zatem nie tylko nakłady pracy i środków podczas uprawy, czy utracone korzyści ze sprzedaży pietruszki korzeniowej, ale także ewentualne kary umowne i inne konsekwencje związane z niewywiązaniem się z zaplanowanych dostaw.
W takiej sytuacji należy zadbać o odpowiednie wsparcie dla poszkodowanych rolników ze strony państwa i samorządów. Warto także opracować wspólne stanowisko, w tym rozważyć pozew zbiorowy.
25.09.2025
W Komisji Kodeksu Żywnościowego dyskutowano o pestycydach
Od 8 do 13 września br. w Santiago (Chile) odbywała się 56. sesja Komitetu ds. Pozostałości Pestycydów Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO. Komitet powołany został przez Komisję Kodeksu Żywnościowego w celu: 1/ określania maksymalnych limitów pozostałości pestycydów w żywności; 2/ określania maksymalnych limitów pozostałości pestycydów w żywności dla zwierząt będącej przedmiotem handlu międzynarodowego, gdy jest to uzasadnione w celu ochrony zdrowia ludzkiego; 3/ przygotowywania priorytetowej listy pestycydów z myślą o ich ocenie przez Wspólne Spotkanie FAO/WHO w sprawie Pozostałości Pestycydów (Joint FAO/WHO Meeting on Pesticide Residues); 4/ rozważania metod analizy i pobierania próbek dla określenia pozostałości pestycydów w żywności i żywieniu; 5/ rozważania innych spraw związanych z bezpieczeństwem żywności i żywienia dotyczących pozostałości pestycydów; 6/ określenia maksymalnych limitów zanieczyszczeń środowiskowych i przemysłowych w żywności, wykazujących chemiczne lub inne podobieństwa do pestycydów. Gospodarzem Komitetu są Chiny. Mimo że wytyczne przygotowywane przez Komitet i przyjmowane przez Komisję Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO, nie sa wiążące, to ich znaczenie, szczególnie w handlu międzynarodowym jest niepodważalne.
Podczas zakończonej kilka dni temu sesji Komitetu sfinalizowano projekt międzynarodowych wytycznych dotyczących "monitorowania czystości i trwałości materiałów referencyjnych i powiązanych roztworów podstawowych pestycydów podczas długotrwałego przechowywania". Podczas dyskusji podkreślono, że pozostałości pestycydów w uprawach rolnych i produktach spożywczych stały się problemem globalnego handlu produktami rolnymi i bezpieczeństwa żywności, co doprowadziło do wprowadzenia surowych przepisów dotyczących pestycydów. Na całym świecie dostępnych jest ponad 1200 pestycydów do zwalczania szkodników na różnych uprawach rolnych i produktach spożywczych. Analizy śladowych ilości pestycydów w łańcuchu pokarmowym wymagają stosowania specyficznych materiałów referencyjnych (RM) o odpowiedniej czystości chemicznej, tak aby zapewnić wiarygodność wyników badań. Komitet podkreślił, że dokładne oznaczanie pozostałości pestycydów w uprawach rolnych i produktach spożywczych jest istotne dla kontroli bezpieczeństwa żywności i ustalania najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości (MRL) pestycydów, a tym samym pokonywania związanych z tym barier handlowych. Materiały RM o określonej czystości są również niezbędne do dokładnej analizy jakościowej i ilościowej substancji czynnych pestycydów. Projekt wytycznych ma poprawić wydajność i skuteczność badań laboratoryjnych dotyczących pozostałości pestycydów poprzez właściwe monitorowanie jakości i trwałości RM w procesie badań laboratoryjnych. Z
Ze względu na znaczenie wytycznych dla rozwoju badań nad pozostałościami pestycydów już teraz mogą być brane pod uwagę przez laboratoria podczas ich pracy.
Podajemy link do projektu.
19.09.2025
Przeterminowane ryby z Rosji
Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w Szczecinie wydała decyzję o zakazie wprowadzenia do obrotu na teren Polski partii ryb o masie 1331 kg, importowanej z Rosji, ze względu na przeterminowanie towaru. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.
Warto niewątpliwie pochwalić skuteczność IJHARS. Okazuje się, że Rosja eksportuje do Polski nie tylko warzywa (zob. aktualności), które nie odpowiadają normom handlowym (zob. normy dla ryb). Mimo trwającej agresji Rosji na Ukrainę Unia Europejska nie wprowadziła sankcji polegających na imporcie ryb. Takie sankcje mogą indywidualnie ustanowić państwa członkowskie, co tez uczyniła Litwa od 3 czerwca 2024 roku.
Rodzą się pytania: co dalej z importem produktów spożywczych z Rosji do Polski? czy kontrole IJHARS są wystarczające? czy oznaczenie kraju produktów spożywczych jest w Polsce przestrzegane w przypadku chociażby dystrybucji rosyjskich ryb?
Mamy też do czynienia z dylematami o bardziej ogólnym wymiarze - czy w obliczu trwającej agresji Rosji na Ukrainę oraz narastającego zagrożenia wobec Polski, import płodów rolnych z Rosji nadal ma rację bytu?
16.09.2025
Ostateczny termin składania wniosków o certyfikację wina lub moszczu
W dniu 15 września br. upływa termin do składania wniosków o certyfikację wina i moszczu. Trwają zbiory winogron i w związku z tym warto pamiętać o tym ważnym terminie dla plantatorów i winiarzy. Certyfikat pozwala na umieszczenie rocznika i nazwy odmiany winorośli w prezentacji i etykietowaniu wina lub moszczu z winogron pozyskanych z tegorocznej uprawy winorośli. Odpowiedni wniosek składany jest do właściwego miejscowo wojewódzkiego inspektora Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. Pamiętajmy, że wniosek składa się na dwa tygodnie przed zbiorem, jednak nie później niż do 15 września.
Certyfikat wydawany jest, gdy:
1) wnioskodawca wniósł opłatę za czynności związane z certyfikacją;
2) wino lub moszcz zostały wyrobione z winogron pochodzących z upraw winorośli wpisanych do ewidencji winnic prowadzonej przez Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa;
3) finalna wielkość partii wina lub moszczu zweryfikowana zostanie przez pracownika IJHARS w Opolu (w tym celu może zostać przeprowadzona kontrola);
4) poddany certyfikacji produkt spełnia warunki określone w rozporządzeniach 1308/2013, 2019/33.
Wojewódzki Inspektor IJHARS odmawia wydania certyfikatu w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli:
1) wino lub moszcz nie zostały wyrobione z winogron pochodzących z upraw winorośli wpisanych do ewidencji winnic prowadzonej przez Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa;
2) nie zostały spełnione warunki określone w rozporządzeniach 1308/2013, 2019/33;
3) wniosek o certyfikację nie został złożony w ustawowym terminie;
4) nie można ustalić finalnej wielkości partii;
5) nie wniesiono opłaty za przeprowadzenie certyfikacji.
Pamiętajmy, że decyzja IJHARS nie jest ostateczna i przysługuje na nią odwołanie, a następnie skarga do sądu administracyjnego.
8.09.2025
Nowe oświadczenie zdrowotne
W dniu 20 sierpnia 2025 roku weszło w życie rozporządzenie wykonawcze Komisji Europejskiej 1560/2025 dopuszczające oświadczenie zdrowotne dotyczące żywności, inne niż odnoszące się do zmniejszenia ryzyka choroby oraz rozwoju i zdrowia dzieci. Po pozytywnej opinii Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności Komisja Europejska postanowiła dodać do unijnego wykazu oświadczeń zdrowotnych oświadczenie dotyczące owoców kiwi (Actinidia deliciosa "Hayward"). Od tej pory na opakowaniach zielonych owoców kiwi można umieszczać oświadczenie zdrowotne następującej treści - "Spożywanie zielonych owoców kiwi przyczynia się do prawidłowej pracy jelit poprzez zwiększenie częstotliwości wypróżniania się". Oświadczenie może być stosowane wyłącznie w odniesieniu do: (i) świeżych zielonych owoców kiwi, które są sprzedawane jako takie, lub (ii) świeżych zielonych owoców kiwi, które zostały jedynie obrane lub pokrojone, zawierających co najmniej 200 g miąższu kiwi. Jednocześnie należy podać informację dla konsumenta, że korzystne działanie występuje w przypadku dziennego spożycia 200 g miąższu świeżych zielonych owoców kiwi.
Na temat oświadczeń zdrowotnych zob. artykuł na blogu.
5.09.2025
Polska wdraża dyrektywy śniadaniowe
W dniu 14 maja 2024 r. przyjęta została dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady UE 1438/2024 zmieniająca tzw. „dyrektywy śniadaniowe”, czyli dyrektywę dotyczącą miodu (110/2001), dyrektywę dotyczącą soków owocowych i niektórych podobnych produktów (112/2001), dyrektywę dotyczącą dżemów owocowych, galaretek i marmolady (113/2001) oraz dyrektywę dotyczącą mleka do niektórych rodzajów częściowo lub całkowicie odwodnionego mleka konserwowanego (114/2001). Dyrektywa 1438/2024 wprowadzała zmiany odnoszące się do norm handlowych oraz składu i etykietowania środków spożywczych, które trafiają na nasze stoły podczas porannych posiłków. W celu realizacji postanowień dyrektywy 1438/2024 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał dwa akty prawne:
Oto niektóre zmiany wprowadzane przez powyższe rozporządzenia, które wejdą w życie 14 czerwca 2026 roku:
- dodanie nowych kategorii soków - o obniżonej zawartości cukrów;
- umożliwienie stosowania procesów prowadzących do obniżenia zawartości naturalnie występujących cukrów (filtracji membranowej i fermentacji drożdży);
- umożliwienie stosowania wody w ilości niezbędnej do odtworzenia wody utraconej w wyniku obniżania zawartości cukrów w sokach;
- obniżenie ilości cukrów i miodu dodawanych do nektarów z naturalnie niską kwasowością i dobrym smakiem;
- wprowadzenie nazwy „marmolada z owoców cytrusowych” zamiast "marmolada";
- umożliwienie dodawania do przetworów owocowych zagęszczonych soków owocowych oraz zagęszczonego sok z buraków ćwikłowych;
- zwiększenie ilości surowców owocowych do produkcji dżemów.
Omawiane zmiany mają charakter prokonsumencki i zmierzają do ułatwienia bardziej świadomych i prozdrowotnych wyborów podczas zakupów środków spożywczych przeznaczonych przede wszystkich do porannego spożycia.
Wdrażanie dyrektyw śniadaniowych będzie wymagało wprowadzenia zmian na etapie produkcji i etykietowania produktów żywnościowych oraz może wiązać się z koniecznością sięgnięcia po doradztwo prawnika-specjalisty zajmującego sie prawem żywnościowym.
29.08.2025
Ministerstwo Zdrowia chce zakazu dodawania glistnika do żywności
Glistnik jaskółcze ziele (Chelidonium majus L.), znany w Polsce także pod nazwą złotnika, celidonii, żółtnika. żółcieńca, czy złotokwiatu jest byliną, której zastosowanie w lecznictwie znane jest od starożytności. W medycynie ludowej uznawano, że pomaga w regulowaniu trawienia, działa antybakteryjnie, przeciwbólowo i uspokajająco. Od wieków stosowano w kuchni polskiej i ziołolecznictwie odwar z glistnika, a od XX wieku wyciąg z glistnika i jego alkaloidy wykorzystywane są podczas produkcji środków spożywczych (suplementów diety).
Badania naukowe przeprowadzone w ciągu ostatnich lat wykazały szkodliwe działanie glistnika na organizm człowieka - udowodniono jego toksyczność powodującą przy długotrwałym spożywaniu niedrożność dróg żółciowych, występowanie kamieni żółciowych, stany zapalne wątroby lub woreczka żółciowego. Ryzyko dla zdrowia spowodowane jest obecnością alkaloidów benzofenantrydynowych, w tym np. chelerytyny, sangwinaryny i protopiny. W 2024 roku Zespół do spraw Suplementów Diety działający przy Radzie Sanitarno-Epidemiologicznej podjął uchwałę dotyczącą zakazu stosowania glistnika powołując się na literaturę naukową, praktykę niemieckich instytucji zajmujących się zdrowiem oraz badania przeprowadzane w ramach Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności.
W oparciu o powyższe dane i zalecenia Ministerstwo Zdrowia zdecydowało się na dodanie glistnika (Chelidonium majus L.) do wykazu substancji innych niż witaminy i składniki mineralne zakazanych w produkcji środków spożywczych. W tym celu opracowany został projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniającego rozporządzenie w sprawie w sprawie substancji wzbogacających dodawanych do żywności. Obecnie dokument jest na etapie opiniowania, a wejście w życie rozporządzenia planowane jest na drugą połowę roku.
Do tego czasu producenci i sprzedawcy muszą przygotować się na wycofanie produktów zawierających glistnik w okresie 30 dni od wejścia w życie rozporządzenia. W przypadku wątpliwości, pytań lub konieczności wsparcia istotna może okazać się pomoc prawnika i eksperta zajmującego się prawem żywnościowym.
27.08.2025
Jakość lodów pod lupą inspekcji
IJHARS przeprowadziła w 2024 r. i 2025 r. na terenie całej Polski kontrole jakości lodów. Inspektorzy odwiedzili 71 podmiotów wytwarzających lub sprzedających lody. Skontrolowali lody mleczne, sorbety i lody wodne. Zastrzeżenia do składu oraz oznakowania mieli w 42,2% lokalizacji.
Wśród nieprawidłowości podczas kontroli IJHARS stwierdzono:
- przypadki zaniżonej lub zawyżonej zawartości składników odżywczych (np. białka i tłuszczu), w stosunku do poziomów deklarowanych w tabelach wartości odżywczej;
- obecność konserwantów, które nie znajdowały się w wykazie składników na etykiecie;
- nieprawidłowe informowanie o produktach w lokalach gastronomicznych (38,1 % kontrolowanych przypadków);
- brak wykazu składników, który powinien być dostępny w miejscu sprzedaży;
- stosowanie określeń „naturalne”, „z naturalnych składników”, „tradycyjne”, „robione domowo” dla lodów, do produkcji których użyto przetworzonych składników (np. inuliny, maltodekstryny), aromatów, dodatków do żywności (np. stabilizatorów) lub gotowych półproduktów (w postaci past lub proszku zawierających ww. składniki);
- stosowanie nazw, które nie odzwierciedlały składu i sugerowały inny niż rzeczywisty charakter produktu, np.: „mleczne” dla lodów zawierających w składzie tłuszcze roślinne czy „jogurt z …” sugerującej, że lody wyprodukowano z jogurtu, podczas gdy faktycznie użyto półproduktu w proszku, pozwalającego uzyskać lody o smaku jogurtowym; „malina” bez wskazania, że są to lody sorbetowe; „wanilia” na wywieszce znajdującej się przy lodach i dla tych samych lodów „lody o smaku waniliowym” w teczce z wykazem składników; „ekologiczne”, podczas gdy w ofercie sprzedażowej nie znajdowały się wyroby posiadające certyfikat potwierdzający zgodność produkcji z zasadami rolnictwa ekologicznego; brak danych (nazwy lub imienia i nazwiska) producenta.
W zakładach produkcyjnych ujawniono z kolei następujące nieprawidłowości (26,6% kontrolowanych zakładów):
- brak wskazania ilości składnika, np. prażonych orzechów pistacjowych, mango, mleka, truskawek, białej czekolady, kakao, wyeksponowanego w formie napisów lub ilustracji na opakowaniu;
- użycie w nazwie określenia „śmietana”, co nie było spójne ze składem, bo te lody wyprodukowano z miksu na bazie mleka, śmietanki i tłuszczu roślinnego oraz półproduktu zawierającego olej palmowy i kokosowy;
- pominięcie niektórych elementów składnika złożonego, np. lecytyny sojowej, serwatki, mleka (należących do substancji powodujących alergię lub reakcje nietolerancji), olejów roślinnych (kokosowy, palmowy);
- podanie w wykazie składników nazw zarezerwowanych dla przetworów mlecznych, tj. mleka, śmietany, podczas gdy faktycznie do produkcji lodów użyto składników na bazie tłuszczu roślinnego.
We wszystkich kontrolowanych zakładach produkcyjnych warunki składowania wyrobów zapewniały zachowanie właściwej jakości produktów. Stan kontrolowanych pomieszczeń nie budził zastrzeżeń. W jednym z zakładzie inspektorzy ujawnili surowce po upływie daty minimalnej trwałości.
Wobec podmiotów, w których stwierdzono nieprawidłowości IJHARS podjęła odpowiednie kroki administracyjne, często dotkliwe dla przedsiębiorców. W przypadku kwestionowania decyzji warto zwrócić się o pomoc do prawnika specjalizującego się w prawie żywnościowym.
26.08.2025
Nowa europejska norma dla kurek
W Unii Europejskiej nie ma do tej pory regulacji w zakresie norm handlowych grzybów. Takich nie znajdziemy w rozporządzeniu delegowanym Komisji (UE) 2023/2429 z dnia 17 sierpnia 2023 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 w odniesieniu do norm handlowych dotyczących sektora owoców i warzyw, niektórych przetworów owocowych i warzywnych oraz sektora bananów. W szczególności nie jest wymagane przestrzeganie jakichkolwiek norm dotyczących kurek, czyli pieprzników, poza koniecznością podawania ich kraju pochodzenia. Dlatego istotnym wydarzeniem jest ustanowienie standardów międzynarodowych obejmujących kurki w ramach Komitetu Regionalnego dla Europy Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO. Jest to organ Komisji Kodeksu Żywnościowego, którego zadaniem jest, jak sama nazwa wskazuje, opracowywanie odpowiednich standardów żywnościowych o zasięgu europejskim. Co ciekawe standard dla kurek CXS 040R jest pierwszym tego typu dokumentem przygotowanym przez komitet europejski, w którym istotną rolę pełni polska delegacja.
Czy omawiany standard ma jakieś znaczenie dla polskich producentów i eksporterów? Oczywiście tak, i to bardzo istotne! Polska słynie z eksportu grzybów na rynki europejskie i światowe. Co ważne, nowe standardy Kodeksu Żywnościowego mają znaczenie w wymianie międzynarodowej mimo braku odpowiednich norm unijnych i krajowych. Obowiązują tu bowiem standardy sanitarne i fitosanitarne przyjęte przez Światową Organizację Handlu, a do takich należy też nowa europejska norma handlowa Codex Alimentarius dotycząca kurek.
W związku z tym, że polscy producenci przodują w eksporcie kurek, nowa norma została przetłumaczona na język polski. Z jej treścią można zapoznać się tutaj.
19.08.2025
W EFSA dyskutujemy na temat lektyn roślinnych
Lektyny to białka występujące w roślinach, które wiążą cukry. Ich spożywanie w odpowiednich ilościach ma korzystny wpływ na zdrowie, lecz nadużywanie może prowadzić do negatywnych skutków zdrowotnych. Zastosowanie ma tu stara zasada Paracelsusa, zgodnie z którą spożywanie wszystkiego w nadmiernych ilościach zawsze jest trucizną - Omnia sunt venena, nihil est sine veneno, sola dosis facit venenum (wszystko jest trucizną i nic nie jest trucizną, tylko dawka czyni truciznę). Lektyny spożywane w nadmiarze mogą prowadzić do rozszczelnienia barier jelitowych i w konsekwencji przenikania bakterii jelitowych do organizmu poprzez krwiobieg. Mogą także powodować zaburzenia w wydzielaniu insuliny. Spożywanie w odpowiedniej ilości mogą mieć działanie antynowotworowe, wzmacniają odporność organizmu i korzystnie wpływają na funkcjonowanie stawów.
Pewne wątpliwości związane z właściwościami lektyn roślinnych skłoniły Komisję Europejską do tego, żeby wystąpić z wnioskiem do EFSA o wydanie opinii w sprawie ryzyka dla zdrowia konsumentów związanego ze spożywaniem roślin zawierających te związki. Taka opinia została przygotowana w ramach EFSA i obecnie jest publicznie konsultowana. Istotne jest ustalenie zagrożeń związanych ze spożywaniem lektyn i ewentualnie określenie dziennego maksymalnego spożycia tych substancji.
Publiczna dyskusja na temat opinii odbędzie się 9 września br. Będziemy śledzić postępy w badaniach nad lektynami i poinformujemy Was o wynikach konsultacji.
07.08.2025
Dyskusja w EFSA w sprawie lektyn roślinnych
Pewne wątpliwości związane z właściwościami lektyn roślinnych skłoniły Komisję Europejską do tego, żeby wystąpić z wnioskiem do EFSA o wydanie opinii w sprawie ryzyka dla zdrowia konsumentów związanego ze spożywaniem roślin zawierających te związki. Taka opinia została przygotowana w ramach EFSA i obecnie jest publicznie konsultowana. Istotne jest ustalenie zagrożeń związanych ze spożywaniem lektyn i ewentualnie określenie dziennego maksymalnego spożycia tych substancji.
Publiczna dyskusja na temat opinii odbyła się 9 września br. W w wydarzeniu brał udział prof. Tomasz Srogosz. Prelegenci prezentowali informacje na temat lektyn roślinnych i ich właściwości, stanowiska EFSA w sprawie lektyn, oceny ryzyka w związku z występowaniem lektyn w roślinach.
W projekcie opinii EFSA stwierdzono, że występuje niebezpieczeństwo dla zdrowia z powodu niewystarczającego gotowania żywności zawierającej lektyny (np. fasoli). Lektyny to białka występujące w roślinach, które wiążą cukry. Ich spożywanie w odpowiednich ilościach ma korzystny wpływ na zdrowie, lecz nadużywanie może prowadzić do negatywnych skutków zdrowotnych. Zastosowanie ma tu stara zasada Paracelsusa, zgodnie z którą spożywanie wszystkiego w nadmiernych ilościach zawsze jest trucizną - Omnia sunt venena, nihil est sine veneno, sola dosis facit venenum (wszystko jest trucizną i nic nie jest trucizną, tylko dawka czyni truciznę). Lektyny spożywane w nadmiarze mogą prowadzić do rozszczelnienia barier jelitowych i w konsekwencji przenikania bakterii jelitowych do organizmu poprzez krwiobieg. Mogą także powodować zaburzenia w wydzielaniu insuliny. Spożywanie w odpowiedniej ilości mogą mieć działanie antynowotworowe, wzmacniają odporność organizmu i korzystnie wpływają na funkcjonowanie stawów.
Publiczna konsultacja w ramach EFSA w sprawie lektyn trwać będzie do 18 września br.
10.09.2025
Kontakt
radca prawny
dr hab. Tomasz Srogosz
t.srogosz@jwms.pl